Danışıq Gecikməsi Nə Zaman Narahatlıq Doğurur?
Danışıq gecikməsi valideynləri ən çox narahat edən inkişaf mövzularından biridir. Lakin unutmaq lazımdır ki, hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir və gec danışmaq hər zaman ciddi problem anlamına gəlmir. Buna baxmayaraq, bəzi əlamətlər var ki, onlar artıq diqqət tələb edir və müəyyən mərhələdən sonra mütəxəssis dəstəyi zəruri ola bilər. Gəlin bu mövzunu sakit və aydın şəkildə izah edək.
Uşaqlarda danışıq inkişafı mərhələləri
Uşağın danışıq inkişafı mərhələlərlə baş verir. Körpə əvvəlcə səslər çıxarır, daha sonra hecaları birləşdirir və təxminən iki yaşına yaxın sadə cümlələr qurmağa başlayır. Bu mərhələlər bütün uşaqlarda eyni yaşda baş verməsə də, ümumi inkişaf sərhədləri mövcuddur. Bu sərhədlərin aşılması artıq danışıq gecikməsi ehtimalını artırır.
12 aylıq uşaqda danışıq gecikməsi nə vaxt düşündürməlidir?
Əgər 12 aylıq uşaq:
-
“mama”, “baba”, “al”, “gəl” kimi ən azı bir neçə söz demirsə
-
Jest və mimikalarla ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkirsə
bu zaman valideynlər daha diqqətli müşahidə aparmalıdır. Çünki bu yaşda uşaq adətən səslər və jestlər vasitəsilə özünü ifadə etməyə başlayır.
18 aylıq uşaqda danışıq gecikməsi əlamətləri
18 ayda uşağın söz ehtiyatının təxminən 10–20 söz ətrafında olması gözlənilir. Bu sözlər gündəlik həyatda tez-tez eşitdiyi sadə anlayışlar olur. Əgər uşaq bu mərhələdə hələ də əsasən səslərlə reaksiya verirsə və söz istifadə etmirsə, bu, danışıq gecikməsi riski ola bilər.
2 yaşda danışıq gecikməsi nə zaman ciddi siqnaldır?
İki yaş danışıq inkişafında kritik mərhələ sayılır. Bu dövrdə uşaq:
-
50-dən çox söz bilməli
-
Ən azı 2 sözlü cümlələr qurmalıdır (“su ver”, “ana gəl”, “mən istə”)
Əgər iki yaşında uşaq hələ də yalnız səslər çıxarırsa, sözləri birləşdirə bilmirsə və deyilənləri anlamaqda çətinlik çəkirsə, loqoped və ya uşaq inkişafı üzrə mütəxəssisə müraciət tövsiyə olunur.
Danışıq gecikməsi ilə birlikdə görünən digər əlamətlər
Danışıq gecikməsi bəzən aşağıdakı davranışlarla müşayiət oluna bilər:
-
Göz kontaktının zəif olması
-
Adı çağırıldıqda reaksiya verməməsi
-
Sadə göstərişləri anlamaması
-
Daha əvvəl dediyi sözləri unutması
Bu əlamətlər olduqda zaman itirmədən peşəkar qiymətləndirmə aparılması çox vacibdir.
Valideynlər evdə danışıq inkişafını necə dəstəkləyə bilər?
Valideynin rolu danışıq inkişafında çox böyükdür. Evdə:
-
Uşaqla tez-tez danışmaq
-
Birlikdə kitab oxumaq
-
Oyun zamanı əşyaların adını təkrarlamaq
-
Jest və mimikalardan istifadə etmək
uşağın dil bacarıqlarının inkişafına güclü stimul verir. Uşaq əvvəlcə eşidir və təqlid edir, zamanla isə öz ifadə formasını qurur.
Nəticə
Danışıq gecikməsi bir çox halda erkən müdaxilə ilə uğurla həll olunur. Əsas olan uşağı başqaları ilə müqayisə etməmək, ona təzyiq göstərməmək və sevgi dolu, dəstəkləyici mühit yaratmaqdır. Uşaq özünü güvəndə hiss etdikcə, danışmaq onun üçün daha rahat və təbii bir prosesə çevrilir.