Telefon və tablet uşaqlara necə təsir edir?
Araşdırmalar göstərir ki, uzunmüddətli ekran istifadəsi uşaqların həm fiziki, həm də psixoloji inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə 0–6 yaş dövründə uşaqlar ətraf mühiti canlı ünsiyyət və oyun vasitəsilə öyrənirlər.
Ekran istifadəsinin uşaqlara zərərləri
1. Nitq inkişafın
2. Diqqət dağınıqlığı və hiperaktivlik
Sürətli görüntülər uşağın beynini həddindən artıq stimullaşdırır. Nəticədə uşaq:
-
bir işə fokuslana bilmir
-
tez sıxılır
-
hiperaktiv davranışlar göstərir
Bu vəziyyət məktəb dövründə daha da qabarıq hiss olunur.
3. Sosial bacarıqların zəifləməsi
Ekran qarşısında çox vaxt keçirən uşaqlar:
-
göz kontaktı qurmaqda çətinlik çəkir
-
paylaşmağı və növbə gözləməyi öyrənmir
-
yaşıdları ilə ünsiyyətdə passiv olur
Telefon və tablet uşağın emosional vəziyyətinə necə təsir edir?
Uzun ekran vaxtı uşaqlarda:
-
əsəbilik
-
səbəbsiz ağlama
-
aqressiv davranış
-
asılılıq əlamətləri
yarada bilər. Xüsusilə telefon əlindən alındıqda yaranan reaksiya emosional asılılığın göstəricisidir.
Hər yaş üçün tövsiyə edilən ekran vaxtı
Uşaq inkişaf mütəxəssislərinin tövsiyəsinə görə:
-
0–2 yaş: ümumiyyətlə tövsiyə edilmir
-
2–5 yaş: gündə maksimum 30–60 dəqiqə
-
6 yaşdan yuxarı: valideyn nəzarəti ilə məhdud vaxt
Əsas şərt odur ki, ekran oyun, ünsiyyət və fiziki aktivliyi əvəz etməməlidir.
Ekran asılılığını necə azaltmaq olar?
Valideynlər üçün praktik məsləhətlər:
-
Telefonu “sakitləşdirici vasitə” kimi istifadə etməyin
-
Birlikdə kitab oxuyun, oyun oynayın
-
Uşağa seçim verin: “Oyun oynayaq, yoxsa rəsm çəkək?”
-
Özünüz də ekran istifadəsində nümunə olun
-
Ekran vaxtını tədricən azaldın
Telefon və tablet tamamilə qadağan edilməlidirmi?
Xeyr. Problem telefonun özündə deyil, istifadə müddəti və məqsədindədir. Düzgün seçilmiş, yaşa uyğun və məhdud vaxtlı kontent uşağa zərər verməz. Amma nəzarətsiz və uzunmüddətli istifadə inkişaf üçün risk yaradır.
Nəticə
Telefon və tablet uşaqlar üçün tam qadağa yox, düzgün balans tələb edir. Unutmayaq ki, uşağın ən yaxşı inkişaf vasitəsi:
-
canlı ünsiyyət
-
oyun
-
sevgi və diqqətdir
Əgər uşağınızda nitq gecikməsi, diqqət problemi və ya davranış dəyişiklikləri müşahidə edirsinizsə, bir uşaq inkişaf mütəxəssisinə müraciət etmək faydalı olar.