Utancaqlıq nədir?
Utancaq uşaqlar:
-
yeni mühitə gec adaptasiya olur
-
tanımadığı insanlarla danışmaqda çətinlik çəkir
-
özünü ifadə etmək üçün vaxta ehtiyac duyur
Bu, zəiflik deyil. Əksinə, bu uşaqlar çox vaxt müşahidəçi, empatik və dərin düşüncəli olurlar.
Erkən inkişaf utancaq uşaqlara necə kömək edir?
Erkən inkişaf proqramları utancaq uşaqlar üçün:
-
özünə inamı artırır
-
sosial mühitdə təhlükəsizlik hissi yaradır
-
duyğuları tanıma və ifadə etmə bacarığını inkişaf etdirir
-
ünsiyyəti məcburi yox, təbii şəkildə qurmağa kömək edir
Utancaq uşaqlar üçün effektiv erkən inkişaf yanaşmaları
1️⃣ Kiçik qruplarla başlamaq
Böyük kollektivlər utancaq uşaqları daha da sıxa bilər.
✔️ 2–4 nəfərlik oyun qrupları daha uyğundur
✔️ Uşaq özünü güvənli hiss etdikcə ünsiyyət artır
2️⃣ Oyun əsaslı fəaliyyətlər
Utancaq uşaqlar danışmaqdan çox oyunla özlərini ifadə edirlər.
-
rol oyunları
-
kukla teatrı
-
rəsmlə hisslərin ifadəsi
Oyun uşağın daxili dünyasını açmağın ən yumşaq yoludur.
3️⃣ Məcbur etmədən təşviq etmək
“Get salam ver”, “Danış niyə susursan?” kimi ifadələr əks təsir yaradır ❌
Əvəzinə:
-
“Hazır olanda qoşula bilərsən”
-
“İstəsən əvvəl bax, sonra oyna”
Bu yanaşma uşağa seçim və təhlükəsizlik hissi verir.
4️⃣ Emosional zəkanın inkişafı
Utancaq uşaqlar hisslərini tanısa da, ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər.
✔️ duyğuların adlandırılması
✔️ “İndi necə hiss edirsən?” sualları
✔️ emosiyalı kartlar və hekayələr
Bu, uşağın daxili rahatlığını artırır.
5️⃣ Rutin və sabitlik
Sabit mühit utancaq uşaqlar üçün çox önəmlidir.
-
eyni vaxtda oyun
-
tanış fəaliyyətlər
-
əvvəlcədən izah edilən dəyişikliklər
Bu, uşağın özünü güvənli hiss etməsini təmin edir.
6️⃣ Müsbət nümunə olmaq
Uşaq valideynin davranışını təkrarlayır:
-
sakit və hörmətli ünsiyyət
-
başqalarına açıq davranış
-
tələsmədən dinləmə
Valideyn rahatdırsa, uşaq da rahat olur.
Nəticə
Utancaqlıq aradan qaldırılmalı bir problem deyil. Doğru erkən inkişaf yanaşmaları ilə utancaq uşaq öz tempində açılır, sosial bacarıqlar qazanır və özünə inam formalaşdırır. Əsas məqsəd uşağı dəyişmək yox, onu olduğu kimi qəbul edib dəstəkləməkdir.