“Yenə inad edir!” — bu ifadəni deməyən valideyn yoxdur. Amma bəlkə də hər “yox” deyən uşaq, öz “bəli”sini tapmağa çalışır.
İnadkarlıq uşağın şəxsiyyətinin ilk cizgilərini çəkdiyi mərhələdir. Onu “pis davranış” kimi yox, “özünə güvən siqnalı” kimi qəbul etmək lazımdır.
İnadkarlığın kökü haradan gəlir?
Uşaq təxminən 2 yaşından başlayaraq “Mən kiməm?” sualını duymağa başlayır. O, artıq valideynin idarə etdiyi varlıq deyil, öz seçimi olan bir insandır.
Bu dövrdə “Özüm istəyirəm”, “Özüm geyinəcəm”, “Özüm edəcəm” kimi cümlələr müstəqillik məşqidir.
Uşağın inadkarlığı nəyi göstərir?
-
Özünüifadə ehtiyacı
Uşaq “yox” deyəndə bəzən sadəcə duyulmaq, fikrinin önəmli olduğunu hiss etmək istəyir. Əgər onun fikri dinlənməzsə, ya daha çox qışqıracaq, ya da tam susacaq. -
İradənin inkişafı
İnad, qərarvermə bacarığının ilkin formasıdır. Uşaq “mən istəmirəm” deyərək, seçimlərinə sahib çıxmağı öyrənir. Bu, gələcəkdə “yox demə” bacarığını formalaşdırır ki, bu da psixoloji və sosial baxımdan çox dəyərlidir. -
Güvən sınağı
Uşaq sanki valideynə soruşur: “Mən bu qədər çətin olsam da məni sevirsənmi?”
Valideyn səbrlə və anlayışla cavab verərsə, uşaqda emosional təhlükəsizlik yaranır.
Valideyn nə etməlidir?
🔸 “Yox”a “nəyə görə?” ilə cavab ver.
Uşağın “yox”u bəzən sadəcə anlaşılmaq istəyidir. “Niyə belə düşünürsən?” demək, onun duyğularını ciddiyə almaqdır.
🔸 Sərhəd qoy, amma səs tonunla deyil, münasibətinlə.
Sakit və ardıcıl sərhədlər uşağa güvən verir. Qışqırmaq yox, izah etmək davranışı formalaşdırır.
🔸 Seçim imkanı ver.
“Bu paltarı geyinməyəcəksən!” demək əvəzinə, “Qırmızı yoxsa göy paltarı geyinmək istəyirsən?” demək inadı yumşaldır və uşağın qərarvermə bacarığını inkişaf etdirir.
🔸 Özünü itirmə.
Uşaq sənin duyğularını çox incə hiss edir. Sakit qalmaq, onun üçün “emosional model” olmaqdır.
Uşağın inadkarlığı səni çaşdıra bilər, amma unutma — bu, onun böyüməsinin ən sağlam sübutudur.
İnadı qırmaq yox, doğru istiqamətləndirmək lazımdır. Çünki bugünkü “özüm istəyirəm” sabahın öz ayağı üzərində dayanan insanının təməlidir.