Axşam saat 10-dur. Valideyn yorğun, uşaq isə sanki yeni oyanıb — qaçır, gülür, danışır, yatağa getmək istəmir.
Bu, çox tanış səhnədir, deyilmi? Amma uşağın “yatmaq istəmirəm” deməsinin arxasında sadəcə enerji yox, çox vaxt duyğusal ehtiyaclar dayanır.
-
Ayrılıq qorxusu
Uşaq üçün valideyndən ayrılmaq bəzən “yatmaq” deməkdir. Xüsusilə gün ərzində valideynlə az vaxt keçiribsə, yatmaq onun üçün “anadan uzaqlaşmaq” kimi qəbul olunur.
Yuxuya getməmək, əslində əlaqəni uzatmaq istəyidir.
Nə etmək lazımdır?
Yuxudan əvvəl 10–15 dəqiqəlik sakit yaxınlıq anı yaradın. Hekayə oxuyun, uşağı qucaqlayın, sakit səs tonu ilə danışın. Bu, uşağın ayrılıq qorxusunu azaldır.
-
Gün ərzində emosional yüklənmə
Uşaq gün boyunca çox səs-küy, hərəkət və təəssürat alır. Beyni isə hələ bu qədər informasiyanı sakitləşdirməyi tam öyrənməyib.
Yuxu vaxtı gələndə, beyni “boşaltmaq”da çətinlik çəkir və buna görə “yatmaq istəmirəm” deyir.
Nə etmək lazımdır?
Axşam saatlarında ekranlardan uzaq durun, sakit oyunlar oynayın, yumşaq işıqda sakit musiqi dinləyin. Bu uşağın beynini yuxuya hazırlayır.
-
Nəzarət ehtiyacı
Bəzi uşaqlar üçün yatmaq “nəzarəti itirmək” kimidir. Gün boyu böyüklər onların qərarlarını verir — nə geyinsin, nə yesin, hara getsin.
Axşam isə yeganə öz qərarlarını verə biləcəyi an gəlir: “Yatmıram!”
Nə etmək lazımdır?
Yuxu rutininə uşağı da daxil edin. Məsələn:
“İndi dişlərini fırçalayırıq, sonra hansı nağılı oxuyaq?”
Bu cür seçim imkanı uşağa kontrol hissi verir və inadkarlığı azaldır.
-
Qorxular və təsəvvürlər
Xüsusilə 4–7 yaş arası uşaqlar üçün qaranlıq, kölgələr, səslər böyük qorxulara çevrilə bilər.
“Orada kim var?” sualı uşaqlar üçün real təhlükə kimi qəbul olunur.
Nə etmək lazımdır?
Uşağın qorxusunu lağ etməyin. “Qorxulacaq heç nə yoxdur” demək əvəzinə, “Mən sənin yanındayam, birlikdə baxaq” deyərək ona emosional güvən verin.
-
Valideynin gərginliyi
Uşaqlar valideynlərinin enerjisini çox asan hiss edirlər. Günün sonunda ana və ya ata çox gərgin və əsəbi olarsa, uşaq da bu enerjini mübarizə kimi qəbul edə bilər.
Nəticədə sakitləşməkdə çətinlik çəkir.
Nə etmək lazımdır?
Yuxu rutini həm uşaq, həm valideyn üçün “sakitlik mərasimi” olmalıdır. Yumşaq işıq, sakit səs tonu, bəlkə bir fincan isti süd və sükut — həm uşağın, həm də valideynin ruhunu rahatladar.
Uşağın yatmaq istəməməsi tərbiyə problemi deyil. Bu çox vaxt “Günün bitməsini istəmirəm, çünki səninlə keçirdiyim vaxt azdır” mesajıdır.
Yuxu uşağın duyğusal rahatlığı ilə birbaşa bağlıdır. Ona görə də yatmağa yox, rahatlığa fokuslanmaq uşağı yuxuya aparan ən təbii yoldur.